Blog Jan Korff de Gidts

Utrecht, 19 maart 2015,

Utrecht Aantrekkelijk en Bereikbaar?                 Op 4 maart jl heeft de wijkraad Noord Oost samen met de wijkraad Oost een goed voorbereide open avond georganiseerd over de wijkagenda’s voor Utrecht Aantrekkelijk en Bereikbaar (UAB). Er waren zo’n veertig mensen uit de wijken op af gekomen.

Zuurpruimerij           Bij de start van de avond werden door nogal wat aanwezigen zurige opmerkingen gemaakt, zoals: Het is “te kort dag / de zoveelste keer dat de gemeente dit doet / welke garantie geeft de gemeente dat er nu wel naar ons wordt geluisterd? ”

Ik kon me daarbij van alles voorstellen. Het aardige was dat andere aanwezigen de inzet van de wijkraden positief oppakten en omzetten naar “laten we aan de slag gaan”. “Allemaal waar, maar dit is een kans, die de gemeente ons biedt en die we niet moeten laten lopen”. En het werd een boeiende avond met een grote oogst aan knelpunten en ideeen.

Ik bewonder dit initiatief was verrast door de aardige werkwijze + resultaat van de avond.

Inmiddels hebben beide wijkraden de suggesties uit de wijken, gecombineerd met hun eigen (lange termijn-)visie op wijkontwikkeling omgezet in een eigen wijk-agenda met bijbehorend advies voor concrete projecten die inhoudelijk prioriteit verdienen. De adviezen zijn op de websites van de wijkraden te vinden. Ook de lijst van knelpunten en ideeën is op de website van Wijkraad Noord Oost te vinden. Dank Kerstin en Henri!

Oproep                  Mij gaat het in dit artikel even niet om de inhoud. Ik omschrijf – met de ervaringen in de stad als ijkpunt – enkele aanbevelingen voor een steviger aanpak van proces van “Wij maken de Stad”.

Ik roep zowel alle wijkraden, het College van B&W als de raadscommissie Stad en Ruimte op om voor de betrekkingen tussen de gemeente en de stad de volgende afspraken met de verantwoordelijke verkeerswethouder van Hooijdonk en participatiewethouder Kreijkamp te maken:

De deal bestaat uit……

1. Ja, we hadden in deze fase als gemeente nu slechts de periode tot 20 maart in beeld en ja we trekken er minimaal 2 jaar voor om in dit proces voor wijkagenda’s UAB de betrokkenheid van bewoners, belanghebbenden en de stad te vergroten
2. Ja, We zijn ons allen ervan bewust dat de begrotingscyclus van de gemeentelijke begroting (voorjaarsnota 2015 -> najaarsnota 2015 – > voorjaarsnota 2016 etc ) en de controle door de raadscommissie Stad en Ruimte  de sleutel vormt voor het borgen van invloed vanuit de stad (“wij maken de stad”)
3. Ja, gezien de korte tijdspanne, die we als gemeente de wijkraden en de stad hebben gegeven om met initiatieven te komen is het verstandig om initiatieven die de komende 2 maanden buiten de boot vallen wel mee te nemen in de voorbereiding van de begroting voor 2015.
4. Ja, we willen dat de stad en de raad een duidelijk overzicht krijgen welke projecten voor het College en de raad prioriteit hebben, welke met redenen omkleed zijn afgevallen en hoe de voor de stad belangrijke kwesties alsnog onderdeel kunnen worden van de najaarsvergaderingen voor de begroting van 2015.
5. Ja, gezien de korte tijdspanne (punt 3) zorgen we ervoor dat de Online Consultatie niet alleen van 2 tot 22 maart “open” was http://www.jijmaaktutrecht.nl maar minimaal 2 jaar blijft door lopen om het proces van wij maken de stad te bevorderen.
6. Ja, het is verstandig een effectieve werkwijze te ontwikkelen waarin meer mensen in de wijk worden verleid om knelpunten uit de wijk op de interactieve kaart te zetten http://www.jijmaaktutrecht.nl en hen terugkoppeling te geven wat de gemeente met hun initiatieven doet en wat al of niet een plek in de begroting heeft gekregen, zie punt

en tot slot

7. Ja, het is zinvol om voor de raad met voorrang een overzicht samen te stellen van de inhoudelijke voorstellen die het UAB-projecten vanuit de wijken heeft losgemaakt en daar de raad binnen 2 weken na 20 maart over te informeren, nog zonder dat daar een gemeentelijk filter over is heen gelegd.

Neem even drie minuten de tijd voor deze video van NASA, met dank aan Andre Klaver:

Intense aandacht was er op het symposium over Luchtkwaliteit in het provinciehuis van Utrecht. In presentaties van het ministerie en de wetenschap werd helder hoe Nederland 10 jaar lang stuurde op het halen van luchtkwaliteitsnormen van de EU, zonder acht te hebben voor de gezondheidsschade van de luchtverontreiniging ten gevolge van het autoverkeer.

Roetkaart van Midden Nederland

Verrassend was het dat het ministerie van Infrastructuur en Milieu het publiek van politici, ambtenaren en burgers voor het eerst een Roetkaart toonde voor Midden Nederland. In december hadden specialisten van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu en TNO al een eerste Roetkaart voor Nederland gemaakt.

Het RIVM schrijft op 17 december 2013: deze kaart lijkt op een wegenkaart.

Roet heeft een duidelijker verband met (nadelige) gezondheidseffecten dan fijnstof en NO2. Roetconcentraties blijken heel dicht het verloop van het aantal auto’s te volgen

Hoe komt de Roetkaart tot stand?

De roetkaart is samengesteld op basis van metingen, berekeningen (inclusief ijkingen) van luchtverontreiniging van de afgelopen 50 jaar in combinatie met wetenschappelijke inzichten van de gezondheidsrisico’s van luchtverontreiniging in grote steden. Het draait om dat deel van de luchtverontreiniging dat verbrandingsaerosol wordt genoemd, afkomstig uit de uitlaat van verbrandingsmotoren, met name uit diesels van personenauto’s bussen en vrachtwagens. Interpretaties van metingen uit de vorige eeuw, gericht op Black Carbon (BC)”zwarte roet” en metingen en berekeningen van stofdeeltjes en Elementair Carbon (EC) in lucht vertaalden zij in  microgrammen “roet” per kubieke meter voor straat/buurtniveau in Nederland. Vervolgens maakten zij een kaart met een legenda van gekleurde bolletjes, waarin blootstellingsniveaus van eerst 0,0 – 0,5 microgram roet / m3 werd onderscheiden, gevolgd door niveaus die telkens 0,2 opliepen tot het laatste bolletje van 1,5 – 3,0 microgram roet / m3. En het niveau van het eerste bolletje van 0,0 – 0,5 beschouwt het RIVM als de achtergrondconcentratie die overal in Nederland aan de orde is.

Gezondheidsschade

De gezondheidsschade van de blootstelling aan roet drukten zij uit in “verlies van levensduur, anders gezegd: gemiddeld eerder dood gaan.

Het RIVM vermeld: Door elke 0,5 microgram roet/m3 waar mensen extra en langdurig aan blootstaan, leven zij gemiddeld drie maanden korter. Op circa 1600 adressen langs hoofdwegen en 22.000 adressen op belangrijke wegen in steden is de roetbijdrage van verkeer groter dan een halve microgram per kubieke meter en leven deze mensen drie maanden korter.

Geel, rood -> blauw en paars: “u gaat gemiddeld eerder dood”

De rode en gele vlekken en streepjes en vlekjes in blauw, paars en zwart op de kaart voor Midden Nederland geven aan dat de inwoners van die buurten een hogere blootstelling ondervinden en gemiddeld eerder dood gaan als gevolg van het autoverkeer op wegen uit de nabijheid.

Roetreductieplan

De Hoorzitting zorgde voor levendige discussies tussen wetenschappers, politici en publiek. Meerdere sprekers noemden een stevig Roetreductieplan als belangrijk en noodzakelijk initiatief. Nadruk werd gelegd op de ambitie voor gezondheidsbeleid te vergroten om de blootstelling aan roet te verminderen.

Kracht van Utrecht-initiatief

Jan Korff de Gidts ging in zijn slotpresentatie op de Hoorzitting in op de mogelijke en voor de Kracht van Utrecht noodzakelijke consequenties van de Roetkaart voor het beleid. Hij gaf ook aan hoe de provincie samen met gemeenten hun inwoners inzicht kunnen geven in de gezondheidsrisico’s van het autoverkeer.

Meer informatie?

Volg op Twitter tweets over #roetkaart en #luchtkwaliteit of volg artikelen op de website van de Kracht van Utrecht: http://www.krachtvanutrecht-initiatief.nl/joomla/nieuws-2/366-de-eerste-roetkaart-van-utrecht

Geachte raadsleden en toehoorders,

Het is u ook opgevallen dat het Kracht van Utrecht-initiatief bijdragen voor vier Raadsinformatie-onderwerpen van vanavond heeft ingeleverd. Let wel: precies dezelfde bijdrage! In de vier onderwerpen zie ik samenhang, juist omdat wij in de afgelopen 5 jaar veel zicht hebben gekregen op het collegebeleid en de discussies in de stad. We hebben als Kracht van Utrecht-initiatief 7 dossiers van de gemeente in het vizier. Daarom heb ik eenzelfde bijdrage gemaakt voor de Raadsinformatieavond (RIA) over:

• Integratie Ruimtelijke Projecten
• Bewonersinitiatieven
• Monitoren en meten van Luchtkwaliteit
• Voornemen verbreding van de van de Zijstweg

Ladder

De ladder van Verdaas (“mobiliteitsladder”) geeft het aan: Ruimtegebruik genereert mobiliteit. Mobiliteit genereert economie. Want mensen willen wonen en werken, kopen en verkopen. Nu wil dit College van Burgemeester en wethouders een verschuiving bewerkstelligen van een minder (en meer afgewogen) autogebruik naar goed gefaciliteerd (E-)fietsgebruik, naar een sterk Fietsnetwerk en OV-rail-netwerken, wat zowel nuttig als noodzakelijk in de omslag en groei van Utrecht naar actievere en gezonder mobiliteit, duurzaam ruimtegebruik en een gezonde stad. Dat willen wij als Kracht van Utrecht ook. De verbreding van de A27 naar 2×7 rijstroken is dan ook overbodig en niet noodzakelijk. We zouden die 1 miljard euro, die daar mee gemoeid is anders en slimmer willen besteden.

Achilleshiel

Maar in onze ervaringen is ons tot dusver gebleken dat “Integratie van Ruimtelijke projecten” de achilleshiel vormt van het Collegebeleid. Integratie van ruimte en mobiliteit blijft te veel achterwege. Bewonersinitiatieven, zowel van de van Zijstweg als van de Kracht van Utrecht en de Adviesgroep Schone Lucht en Gezondheid leiden onvoldoende tot meedenken van de overheid met burgers. Dat meedenken en meewerken noemen we overheidsparticipatie, participeren van de overheid in initiatieven van bewoners. En dat is dus echt wat anders als burgerparticipatie.

Cocreatie

Het College en gemeente zou veel meer kunnen doen om bewonerinitiatieven in cocreatie uit te werken. Ook het financieel ondersteunen in een initiatievenbudget zou helpen om tot een meer volwassen relatie van bewoners en gemeente te komen. Ondernemers hebben hun ondernemersfonds. Bewoners hebben in elke wijk hun Leefbaarheidsbudget. Er dient een op de stad gericht Leefbaarheidsbudget te komen. Een budget, jaarlijks geëvalueerd op effecten, succes- en faalfactoren. De gemeente zou bovendien bewonersiniatieven actief met informatieanalisten kunnen ondersteunen om beschikbare Open Data te visualiseren.

Kracht

Wanneer bewonersalternatieven veel beter zichtbaar en onderscheidend zijn van gemeentelijke plannen heeft een gemeenteraad meer te kiezen en krijgt democratie en dualisme meer vorm.

>>>>>>>>>>

Dat was mijn verhaal, in vier Raadsinformatiebijeenkomsten.

Effect 1: Lars Roodenburg, het raadslid voor D66 die het onderwerp Bewonersinitiatieven voor de RIA had geagendeerd nodigde me nog tijdens de RIA uit om mijn verhaal op een ander podium (D66?) te brengen.

Zie de Tweet van hem: Lars Roodenburg twitter

Effect 2: Het comite van Zijstweg was heel blij met onze inbreng.

Effect 3: Het Comite Stop Knip Monicabrug, ASW 250  kwam de ontstane situatie bespreken op het Kracht van Utrecht-Cafe in het Milieucentrum Utrecht.  

Wordt vervolgd.

Mail mij als u benieuwd bent naar de specifieke invulling bij een van de genoemde RIA-onderwerpen en/of een visie op de aanpak.

Het was voor ons geen dilemma om al of niet oproepen te doen voor reacties bij ons eerste rapport Kracht van Utrecht, 22 april 2009.

Uitgangspunt is voor ons van het begin af aan geweest dat contact / overleg / dialoog met overheden cruciale stappen zijn in het besluitvormingsproces en het vergroten van het draagvlak van het initiatief.

Op 27 mei 2009 werden wij Saskia, Pepijn en ik – na het nodige lobbywerk – uitgenodigd om een presentatie te geven aan de Tweede Kamer. In deze presentatie hebben we onze visie en vragen neergelegd. Presentatie KvU 27 mei 2009 Tweede Kamer

Daarmee werd onze oproep voor overleg snel omgezet in een positief vervolg.

In hoofdstuk 8 van ons rapport uit 2009 hadden we al onderstaande conclusies en oproepen omschreven:

Conclusies en oproepen (Bron: Kracht van Utrecht, april 2009, p 32 en 33)

Er is een omslag in denken nodig, een nieuw fundament voor het onderbouwen van de kracht van Utrecht, en schaalsprong voor fiets en openbaar vervoer. Dat kan alleen als de auto ruimte inlevert. Als u op onze visie een nadere toelichting wilt krijgen of aanleiding vindt om onze gedachten en berekeningen bij te stellen maken we graag een afspraak met u voor nader overleg. Graag brainstormen we met u als u suggesties heeft om vanuit uw eigen verantwoordelijkheid bij te dragen aan de in onze boodschap verscholen uitdaging.

Conclusie bij Sturen in Ruimte en Leefomgeving

Utrecht heeft fysiek de grenzen van de groei vrijwel bereikt. De ruimte moet beter en slimmer worden benut. De Utrechtse wijkraden vragen om een menselijke maat in de ruimtelijke ordening en om meer aandacht voor luchtkwaliteit en beperking van het autoverkeer. Regionale verkeersproblemen in de spits dienen we binnen de bebouwde ruimte met de regio op te lossen.

Oproep:

Elke bestuurder van stad en regio vragen we mee te denken om de kracht van Utrecht te behouden en toekomstvaste keuzes te maken op het gebied van ruimtegebruik en mobiliteit.

Conclusie bij Beprijzen als instrument

Beprijzen is noodzakelijk, maar wachten op de Haagse kilometerheffing is verloren tijd..

Oproep:

Wie neemt initiatieven voor regionale beprijzing van automobiliteit en beloning van innovatief gedrag? Laat ons ervan horen!

Conclusie bij Mobiliteitsmanagement: Slim werken = Slim reizen

Werkgevers en werknemers in de regio hebben sleutels in handen voor een leefbare, innovatieve stad.

Oproep:

We roepen alle werkgevers en werknemers in de regio op het op 2 juli 2009 te verwachten akkoord van de Stichting van de Arbeid te vertalen in concrete eigen bijdragen aan slimmer werken = slimmer reizen met als motto: We houden van Utrecht!

Conclusies Stevige ambitie Openbaar Vervoer

Als we in de regio 1 op 7 automobilisten (100.000 mensen) kunnen verleiden tot mobiliteitsmanagement, meer fietsen en gebruik van het Openbaar Vervoer zijn nieuwe snelwegen niet nodig en verloopt de spits nagenoeg vlekkeloos. Voor het vervoer van deze (max.) 100.000 personen alsook voor het opvangen van de groei van de mobiliteit (nog eens 100.000 personen) is verdubbeling van de capaciteit van het Openbaar Vervoer noodzakelijk.

Oproep:

Elke bestuurder van stad en regio, maar ook landelijk vragen we de noodzakelijke schaalsprong in het OV te ondersteunen en uit te dragen.

Conclusies Benutten, Aanpassen en Vernieuwen van infrastructuur

Wij pleiten voor extra infrastructuur voor het lopen, fietsen en het OV in stad en regio. In 2009 kiezen voor een sterk regionaal OV-netwerk (viersporig/lightrail) vormt een economische impuls voor een stad en regio. Het is een duurzame investering met een groot rendement voor uw kinderen en kleinkinderen.

Oproep:

Leg de schetskaartjes en gedachten uit ons rapport voor aan uw vrienden, collega’s, relaties of uw achterban en denk met ons mee. Benut de kaartjes in ambtelijk en politiek overleg. Hou ons op de hoogte van uw vorderingen in uw gesprekken en de suggesties die hier uit voortvloeien.

Marktwerking en deregulering

Op uitnodiging van een bewonersinitiatief in het Amsterdamse Cruquis-gebied droeg ik deze week bij aan een goed voorbereid en stevig overleg tussen bewoners en ambtenaren van het Stadsdeel Oost. Het stadsdeel heeft jaren geleden (en voor de schuldencrisis) grote projectontwikkelaars als Amvest speelruimte gegeven om in dit deel van het oude havengebied grootschalige projecten neer te zetten. Grootschalig in omvang en bouwhoogte. De daarvoor door het stadsdeel ontwikkelde spelregelkaarten geven daartoe de ruimte. Het is een experiment, dat landelijk veel aandacht trekt. In excursies en landelijke themadagen voor specialisten komt aan de orde dat het vroegtijdig betrekken van omwonenden nog niet is ingevuld. Ook de juridische basis van de spelregelkaarten wordt betwist. Discussies tussen professionals en ambtenaren over marktwerking en deregulering van de overheid met open einden.

Strijdvaardig

Bewoners van het Zeeburgerpad tonen zich (ook deze avond) strijdvaardig en bereid hun belangen te verdedigen en roepen het stadsdeel op hun belangen te behartigen. Bovendien vinden we dat die aan grote projectontwikkelaars geboden speelruimte niet van toepassing kan zijn op hun gebied  met een geheel andere structuur en belangen, namelijk de smalle strook van het Zeeburgerpad. Bewoners tonen, tot verrassing van aanwezige stadsdeelambtenaren, het uit de archieven opgediepte en nog altijd van toepassing zijnde geldende bestemmingsplan, nog uit de Duitse tijd, van 1943….

Woensdag Eindhoven: Op de 2de Nationale Conferentie over Luchtkwaliteit ontmoet ik leden van Aireas, een twee jaar geleden opgericht burgerinitiatief, dat ook samenwerkt met bedrijven en de gemeente Eindhoven http://www.aireas.com. Professor Bert Brunekreef (Internationaal befaamd onderzoeker van de relatie ongezonde lucht en gezondheid, EU-Escape project van de IRAS-UU) spreekt: “Het blootstellingsreductieplan van de EU uit 2008 was een verstandige gedachte maar het is niet uitgevoerd. Het Europese Jaar van de Gezonde Lucht 2013 is een fiasco geworden”. Ik doe in de plenaire discussie aan de Directeur Generaal van het ministerie van Infrastructuur en Milieu het voorstel voor het verder uitwerken van een Roetreductieplan. Na afloop maak ik hiervoor afspraken met het Planbureau voor de Leefomgeving en aanwezige wetenschappers en ambtenaren. Ik spreek ook Eric de Groot, thoraxchirurg in het AMC, die in Eindhoven een innovatief onderzoek is gestart naar de relatie tussen ongezonde lucht en hart- en vaatziekten.

Donderdag: Aan mijn (inmiddels roemruchte) eikenhouten tafel spreken we over ons eigen Kracht van Utrecht-initiatief, Minister Schultz en haar uitstel van de beslissing over de A27-Ring Utrechtt-Amelisweerd. We bespreken ons project “Out of thé Box-denken”. Welke mensen kunnen en willen in hun (informele) netwerken sleutelfiguur zijn om de omslag in denken in Utrecht te bevorderen? We praten met een van de mensen die ons aanbood mee te werken: Talloze namen en organisaties komen over tafel. We maken afspraken.

Op uitnodiging van de Wijkraad geef ik een presentatie op het Wijkbureau Oost/NoordOost over het uitstel van de beslissing over de A27-Ring Utrechtt-Amelisweerd en onze vraag om mee te denken “Out of thé Box”. Je ziet mensen denken en glimlachen. Iemand die snel naar huis moet, reikt mij een briefje aan, waarop hij zijn aanbod voor nader contact met zijn Business-club beschrijft. Naborrelend komen er nog meer suggesties voor de aanpak en mensen langs.

Eerder die dag sprak ik op de Utrechtse universiteit geïnspireerd met een wetenschapper die ons gaat ondersteunen in het maken van een simulatiespel “Out of the Box”. Uitgaande van het uitstel, wat zou u nu doen als u bestuurder (Rijk, Gemeente etc), ambtenaar, burger, ondernemer of initiatiefnemer als KvU was ? Met bijbehorende dilemma’s: Wacht u de toekomst af, of ziet u het uitstel als een kans op? Om een kleine stapje te zetten of een sprong te wagen? Burgers laten participeren of wilt u de kracht van burgers versterken met een overheid die in de civil society participeert? Een simulatiespel vol dilemma’s…

Vrijdag krijg ik bij Berenschot voor Openbaar Vervoer-specialisten in een van de workshops en vervolgens in de plenaire zaal  de gelegenheid een pitch te geven over onze Schaalsprong OV-Rail-FietsFilevrij/Doorfietsnet-concept. Eerder werd de zaal positief getriggerd door Michel van Hulten met het inzicht dat in vele Europese steden Gratis OV voor senioren tot stand gebracht is. Het thema van het symposium heette OV zonder Oogkleppen…